TẾT HÀN THỰC (tết ăn đồ lạnh)

Đời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công nước Tấn (tức thái tử Trùng Nhĩ), gặp loạn phải bỏ nước lưu vong. Bấy giờ có một người hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi, theo vua giúp mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn, Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu lên dâng vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cảm kích vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong 19 năm. Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công trong khi tòng vong, nhưng lại quên mất công lao của Giới Tử Thôi. Thôi cũng không oán giận, đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn. Tấn Văn Công về sau nhớ ra, cho người đi tìm, Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt rừng, ý muốn thúc ép Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh. Rừng cháy hết, Tấn Văn Công tìm thấy hai mẹ con Giới Tử Thôi chết cháy bên bờ suối. Vua thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa ba ngày (khoảng từ mồng 3 tháng 3 đến mồng 5 tháng 3 ÂL), chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm. Trong giai đoạn 1000 Bắc thuộc, văn hóa VN ảnh hưởng sâu sắc văn hóa TQ nhưng khi sang đến văn hóa Việt thì không còn nguyên mẫu như điển tích nữa. Tết Hàn thực ở Bắc Việt còn gọi là Tết bánh trôi, bánh chay. Chiếc bánh trôi làm từ bột gạo nếp còn được dâng cúng trong lễ Hai Bà Trưng ngày 6/3 tại làng Hát Môn (Phúc Thọ - Hà Tây), ngày giỗ tổ Hùng Vương 10/3 và hội Phủ Giầy tháng 3 lễ Mẫu.